Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor: Bu Normal mi?

Oryantasyon dönemi bittiğinde de bazı çocuklar neden okula gitmek istemeyebilir?

Okula uyum sürecinin tamamlanmış olması, çocuğun bundan sonra her sabah okula isteyerek geleceği anlamına gelmez.

Özellikle 2–6 yaş döneminde çocukların duyguları hızlı değişebilir. Bir süre okula severek gelen bir çocuk; hafta sonundan sonra, tatil dönüşünde, hastalık nedeniyle birkaç gün evde kaldığında veya yaşamındaki herhangi bir değişiklik sonrasında yeniden okula gitmek istemeyebilir.

Bu durum çoğu zaman “okula alışamadı” veya “okulu sevmiyor” anlamına gelmez.

Çocuğun okula gitmek istememesi, çoğu zaman bir davranıştan çok bir duygunun veya ihtiyacın dışa vurumu olabilir.

Araştırmalar, okula devam etmekte zorlanan çocuklarda özellikle ayrılık kaygısı ve diğer kaygı belirtilerinin önemli bir rol oynayabildiğini göstermektedir. Bununla birlikte, kısa süreli ve belirli durumlarda ortaya çıkan isteksizlik gelişimin doğal bir parçası olabilir.

Çocuklar hangi durumlarda okula gitmek istemeyebilir?

1. Tatil veya hafta sonu sonrasında

Evde geçirilen birkaç günün ardından çocuk yeniden okul rutinine dönmekte zorlanabilir.

“Evde kalmak daha güzel” demesi, mutlaka okulu sevmediği anlamına gelmez.

Çünkü küçük çocuklar için yeniden rutine girmek zaman zaman zorlayıcı olabilir.

Aile ne yapabilir?

“Bugün okula gitmek istemiyorsun, seni anlıyorum. Birkaç gün evdeydik. Şimdi yeniden okul günlerimize dönüyoruz.”

şeklinde kısa ve sakin bir açıklama yapılabilir.

2. Hastalık nedeniyle birkaç gün okula ara verdiyse

Çocuk birkaç gün evde kaldığında ev ortamının rahatlığına yeniden alışabilir.

Okula dönüş sabahı:

“Bugün yeniden okula gidiyoruz.”

demek bile bazı çocuklarda huzursuzluk yaratabilir.

Burada önemli olan, çocuğun duygusunu kabul ederken rutini değiştirmemektir.

“Gitmek istemediğini biliyorum, yine de bugün okul günümüz.”

mesajı hem şefkatli hem de sınırları belirleyen bir yaklaşımdır.

3. Anne veya babadan ayrılmak zor geldiğinde

Özellikle küçük yaşlarda ayrılık duygusu yeniden yoğunlaşabilir.

Çocuk okula giderken:

* ağlayabilir,

* ebeveyne sarılabilir,

* “Sen de gel” diyebilir,

* evde kalmak istediğini söyleyebilir,

* sınıfa girmekte zorlanabilir.

Bu davranışlar tek başına çocuğun okulda mutsuz olduğunu göstermez.

Ayrılık anı zor olabilir; çocuk ebeveyn ayrıldıktan kısa süre sonra sınıf etkinliğine katılabilir.

Bu nedenle öğretmen ve aile arasındaki iletişim önemlidir.

4. Evde veya aile yaşamında bir değişiklik olduğunda

Çocuklar aile içindeki değişikliklerden etkilenebilir.

Örneğin:

* yeni bir kardeş,

* ev değişikliği,

* bakım veren değişikliği,

* ebeveynlerin çalışma düzenindeki değişiklikler,

* aile içindeki stres,

* ebeveynlerden birinin uzun süre evden uzak kalması

gibi durumlar çocuğun ayrılma ihtiyacını artırabilir.

Çocuk bunu doğrudan anlatmak yerine “Okula gitmek istemiyorum.” şeklinde ifade edebilir.

Bu nedenle yalnızca davranışa değil, davranışın ortaya çıktığı döneme de bakmak gerekir.

Peki aileler ne yapmalı?

1. Önce duyguyu kabul edin, sonra sınırı belirleyin

Çocuğun duygusunu kabul etmek, istediği her şeyi yapmak anlamına gelmez.

Örneğin:

“Okula gitmek istemediğini görüyorum. Evde kalmak istiyorsun. Bazen yeniden okula başlamak zor gelebilir. Bugün okul günümüz ve seni okula götüreceğim.”

Bu yaklaşım çocuğa iki önemli mesaj verir:

“Duygunu görüyorum.”

ve

“Bu duyguyla başa çıkabileceğine inanıyorum.”

2. Vedalaşmayı uzatmayın

Çocuğun ağlaması karşısında vedayı tekrar tekrar uzatmak bazen ayrılık anındaki kaygıyı sürdürebilir.

Uzun açıklamalar yapmak yerine:

* kısa,

* sakin,

* tutarlı,

* güven veren

bir vedalaşma tercih edilebilir.

Örneğin:

“Seni çok seviyorum. Şimdi okula giriyorsun. Öğleden sonra seni almaya geleceğim.”

Sonrasında vedayı tekrar tekrar uzatmamak önemlidir.

3. “Bugün de evde kalabilirsin” seçeneğini rutin hale getirmeyin

Çocuk her zorlandığında okula gitmemesine izin verilmesi, kısa vadede çocuğun rahatlamasını sağlayabilir.

Ancak özellikle kaygının rol oynadığı durumlarda sürekli kaçınma, çocuğun zorlayıcı durumla baş etme fırsatlarını azaltabilir.

Araştırmalar, okuldan kaçınma davranışının çocuğun kaygısını kısa vadede azaltırken uzun vadede devam eden bir döngüye dönüşebileceğine dikkat çekmektedir.

Bu nedenle gerçekten hasta olmadığı veya okuldan uzak kalmasını gerektiren özel bir durum bulunmadığı sürece düzenli okul rutininin korunması önemlidir.

4. Sabahları pazarlık yapmayın

“Okula gitmek ister misin?”

“Bugün gitmesen olur mu?”

“Eğer uslu durursan seni göndermeyelim.”

gibi ifadeler çocuğa okulun isteğe bağlı olduğu mesajını verebilir.

Bunun yerine:

“Bugün okul günümüz. Şimdi hazırlanıyoruz.”

gibi sakin ve net bir dil kullanılabilir.

5. Çocuğun yanında okul hakkında kaygılı konuşmalardan kaçının

Çocuklar ebeveynlerinin duygularını ve davranışlarını oldukça hızlı fark eder.

Ebeveyn:

“Acaba bugün yine ağlayacak mı?”

“Okulda sorun çıkmaz inşallah.”

“Sen bensiz nasıl duracaksın?”

gibi kaygılı mesajlar verdiğinde çocuk okulun tehlikeli veya zor bir yer olduğu sonucuna varabilir.

Bunun yerine:

“Okula gitmek bazen zor gelebilir. Sen bunu daha önce de yaptın ve bugün de başarabileceksin.”

mesajı verilebilir.

Çocuğu ikna etmek yerine güven vermek

Çocuk:

“Ben okula gitmek istemiyorum!”

dediğinde uzun uzun ikna etmeye çalışmak yerine:

“Gitmek istemediğini duyuyorum.”

“Şu anda zor geliyor.”

“Ben yanındayım.”

“Şimdi birlikte hazırlanacağız.”

şeklinde kısa, sakin ve kararlı cümleler daha işlevsel olabilir.

Çocuğun duygusunu değiştirmeye çalışmak yerine, duygusunu taşımasına yardımcı olmak temel amaçtır.

Çocuğu korkutarak okula göndermeyin

“Gitmezsen öğretmenin kızar.”

“Bak herkes okula gidiyor, bir tek sen gitmiyorsun.”

“Böyle yaparsan seni bırakırım.”

“Artık büyüdün, ağlamamalısın.”

gibi ifadeler çocuğun kaygısını artırabilir.

Özellikle korkutma ve cezalandırma yerine, güvenli ilişki ve tutarlı rutin oluşturmak daha uygun bir yaklaşımdır. Okula gitme güçlüğü ile ilgili araştırmalar da cezalandırıcı okul deneyimlerinin ve aile içindeki bazı güçlüklerin sorunla ilişkili olabileceğine dikkat çekmektedir.

Ne zaman daha yakından değerlendirmek gerekir?

Ara sıra ortaya çıkan:

* “Bugün okula gitmek istemiyorum.”

* sabah kısa süreli ağlama,

* tatil dönüşünde zorlanma,

* ebeveynden ayrılırken kısa süreli huzursuzluk

tek başına ciddi bir problem olduğu anlamına gelmez.

Ancak aşağıdaki durumlar süreklilik gösteriyorsa veya giderek artıyorsa, okul ve aile birlikte değerlendirme yapmalıdır:

* Okula gitme konusunda yoğun ve tekrarlayan kaygı

* Her sabah uzun süren ve şiddetli direnç

* Okula girmeyi sürekli reddetme

* Okula gitme düşüncesiyle belirgin fiziksel yakınmalar

* Uyku veya iştah düzeninde belirgin değişiklik

* Okuldan veya belirli bir kişiden yoğun korku

* Arkadaş ilişkilerinde belirgin değişiklik

* Daha önce yaptığı etkinliklerden belirgin biçimde kaçınma

* Uzun süre devam eden içe kapanma veya huzursuzluk

* Tatil/ara sonrasında tekrar tekrar okula dönmekte ciddi güçlük

Bu durumda “inat ediyor” şeklinde yorumlamak yerine “Bu davranış bize ne anlatıyor?” sorusunu sormak daha doğru olacaktır.

Çünkü okul reddi davranışı farklı nedenlerle ortaya çıkabilir; kaygı, sosyal güçlükler, öğrenme ihtiyaçları ve bazı gelişimsel/psikolojik özellikler bunların arasında yer alabilir.

Ailelere küçük ama önemli bir hatırlatma

Çocuğunuzun bazı sabahlar:

“Bugün okula gitmek istemiyorum.”

demesi, onun okul hayatının kötü gittiği anlamına gelmeyebilir.

Çocukluk döneminde duygular değişkendir. Önemli olan çocuğun hiçbir zaman zorlanmaması değil; zorlandığında yanında güven veren yetişkinlerin olması ve zorlayıcı durumlarla baş etmeyi öğrenmesidir.

Bu nedenle hedefimiz:

“Çocuğum hiç ağlamasın.”

değil,

“Çocuğum zorlandığında duygusunu ifade edebilsin, kendini güvende hissedebilsin ve bu duyguyla baş etmeyi öğrenebilsin.”

olmalıdır.

Okul, aile ve çocuk arasında kurulacak sakin, tutarlı ve işbirliğine dayalı iletişim bu sürecin en önemli desteklerinden biridir. Ebeveynlerin çocuğun kaygısını fark etmesi kadar, kaygı nedeniyle kaçınmayı sürekli hale getirmeden çocuğun yaşına uygun bağımsızlığını desteklemesi de önem taşır.

Unutmayalım:

Duyguyu kabul etmek ≠ davranışa teslim olmak

Sınır koymak ≠ çocuğun duygusunu reddetmek

Okula gitmek istememek ≠ okulu sevmemek

Ağlamak ≠ baş edememek

Çocuğumuza verebileceğimiz en güçlü mesajlardan biri şudur:

“Bunun senin için zor olduğunu görüyorum. Yanındayım. Ve bunu yapabileceğine inanıyorum.”